Piramida w "koszyku"...

6 sierpnia 2001

mgr inż. Magdalena Człapka-Matyasik
AR w Poznaniu

Zmiany, jakie zaszły w naszym sposobie żywienia po '89 roku, choć w wielu aspektach korzystne, nie zawsze są powodem do dumy. Jak wynika z badań CBOS, 47% Polaków uważa, iż odżywia się zdrowiej niż 10 lat temu, a rynek produktów spożywczych w naszym kraju wręcz kwitnie i półki uginają się od szerokiego asortymentu specjałów. Pomimo to, stojąc w długiej kolejce do kasy w ogromnym hipermarkecie, czasem nie trudno o chwilę refleksji nad zawartością naszego koszyka.

Czy w epoce, w której wąsaty pan mruga do nas jednym oczkiem z ekranu TV, a ktoś inny tłumaczy dzieciom, że tylko po jednym napoju chce się żyć i mieć przyjaciół, płacąc prostokątnym kawałkiem plastiku przy kasie, łatwo jest kierować się elementarną wiedzą żywieniową w zakupach?

  • Jakie produkty spożywcze preferujemy? 
  • Co najczęściej wrzucamy do koszyka? 
  • Czym kierujemy się dokonując wyboru przed regałem z wędlinami? 
  • Czy wybieramy większą czy czerwieńszą marchewkę? 

To tylko jedne z wielu pytań, na które próbują odpowiedzieć wespół specjaliści od reklamy, marketingu i technologii żywności, którzy dbają o świeżość, trwałość i wygląd owych pięknie zapakowanych specjałów. A może warto zastanowić się nad naszymi przyzwyczajeniami kulinarnymi, które czas najwyższy zrewidować, wkładając czy wyjmując co nieco z koszyka?

Czy robiąc pospiesznie zakupy, pamiętamy o wyglądzie pewnej starej egipskiej budowli – piramidy, która stała się przecież symbolem wiedzy i mądrości jej ówczesnych budowniczych? Czy może w większości przypadków kierujemy się wygodą i prostotą w przygotowaniu posiłków? Choć skojarzenie z piramidą egipską może wydawać się na pozór niedorzecznie, należy zauważyć, że stała się ona dla współczesnych dietetyków i specjalistów z zakresu żywienia bardzo dobrym pretekstem do przedstawienia różnego typu zaleceń związanym z naszym sposobem żywienia. Spróbujmy zatem na podstawie owej piramidy omówić pokrótce najważniejsze wytyczne żywieniowe odnośnie komponowania zawartości naszych koszyków w supermarkecie, a więc i tego, co znajduje swój epilog w naszym żołądku.

Produkty spożywcze podzielono na grupy i rozmieszczono na odpowiednich półkach piramidy, która nazwano żywieniową. Zabieg ten pozwolił na bardzo obrazowe przedstawienie zaleceń żywieniowych dla ludności. Umiejscowienie danego produktu wewnątrz piramidy żywieniowej jest związane z jego rolą w diecie i zalecaną częstotliwością spożycia. I tak, wśród kolejnych poziomów piramidy, po których wspinać się będziemy w górę, omawiając poszczególne zasady żywienia, wymienić należy:

1. Pieczywo
2. Warzywa i owoce
3. Mleko i przetwory
4. Mięso i przetwory (także jaja, warzywa strączkowe)
5. Tłuszcze
 

Jedną z elementarnych zasad żywienia jest spożywanie urozmaiconych produktów spożywczych, ponieważ żaden z nich osobno nie zawiera wszystkich niezbędnych składników pokarmowych. W codziennym jadłospisie powinny znajdować się produkty z wszystkich wymienionych grup.

Chcąc racjonalnie planować swoją dietę, powinniśmy jednak najczęściej sięgać po produkty, znajdujące się u podstawy piramidy (a więc z pierwszego piętra naszej budowli), które jednocześnie winny stanowić podstawę diety. Mowa o pieczywie, kaszach, makaronach, ziemniakach, płatkach zbożowych itp. Asortyment tego typu produktów jest bardzo różnorodny i każdy na długiej półce hipermarketu znajdzie coś godnego swojego podniebienia. Produkty te winny stanowić w naszym jadłospisie główne źródło energii, węglowodanów złożonych, białka roślinnego, witamin z grupy B, a także witaminy C (ziemniaki). Wszystkie posiłki powinny składać się z produktów zbożowych w jak najmniejszym stopniu przetworzonych przemysłowo. Co oznacza, że pszenne pieczywo powinno się zastępować ciemnym – razowym, kaszkę mannę – kaszą gryczaną czy jęczmienną. Dowolne produkty z tej grupy powinny znaleźć swoje miejsce w 5-6 porcjach dziennego pożywienia. Pamiętajmy jednak, że jedna porcja nie oznacza całego posiłku. Zjadając na śniadanie dwie kromki chleba, konsumujemy aż dwie 2 porcje produktów leżących na pierwszym piętrze naszej piramidy (PATRZ TABELA 1).
Na nieco wyższej półce piramidy żywieniowej znaleźć można warzywa i owoce. O walorach tej grupy produktów spożywczych nie należy nikogo przekonywać. Zawierają związki o działaniu antynowotworowym, regulują perystaltykę jelit, stanowią potencjalne źródło witaminy C i karotenoidów, składników mineralnych i błonnika. Według zaleceń żywieniowców warzywa i owoce powinny znaleźć się w diecie w 3-5 porcjach pożywienia dziennie. Dorosły mężczyzna powinien spożywać zatem 1-3 kg surowych warzyw i owoców w ciągu dnia. Jak wskazują dane na temat spożycia owoców, w naszym kraju w porównaniu do lat ubiegłych ich spożycie wzrosło o ok. 9%.
Kolejna grupa produktów, których spożycie według danych statystycznych w porównaniu z rokiem ubiegłym zwiększyło się, są produkty mleczne, a szczególnie fermentowane, typu jogurty, kefiry czy serki, zalecane są zwłaszcza te o niskiej zawartości tłuszczu. Mleko i jego przetwory winny w całodniowej diecie znaleźć się w 3-4 porcjach pożywienia. Są one źródłem wapnia, białka, witamin B2, A i D.
W miarę wspinania się na wierzchołek piramidy ilość porcji, wielkość i częstotliwość spożywania powinna być jak najmniejsza i stanowić jedynie dodatek do naszej całodziennej diety. Produkty zaliczane do dużej grupy mięsnych, (wśród których na tej samej półce częstotliwości spożywania leżą jajka, ryby i rośliny strączkowe) winny znajdować się w 1-2 porcjach dziennie. Choć, jak wskazują dane statystyczne, popularność mięsa szczególnie surowego znacznie w ostatnim czasie zmalała, stojąc przed regałem z wędlinami należy pamiętać, aby wędlina, którą włożymy do koszyka, była przede wszystkim chuda. Produkty z IV piętra piramidy żywieniowej stanowią źródło wysokowartościowego białka, witamin z grupy B, składników mineralnych oraz błonnika (rośliny strączkowe). Ważną i godną odnotowania półkę powinny stanowić ryby, szczególnie morskie, których spożycie jest niestety zbyt niskie i niezgodne zgodnie z zaleceniami (2 razy tygodniowo).
Wierzchołek omawianej piramidy stanowią tłuszcze. W dobie szybkiego rozwoju nauki – technologii żywności – przejawiającego się unowocześnieniem wielu metod przetwarzania i produkcji, tłuszcz może znajdować się w wielu miejscach tam, gdzie na pozór tylko można się go nie spodziewać, np. w wędlinach, chipsach, mrożonych frytkach, serach. Wśród tłuszczów zalecanych przez żywieniowców są głównie tłuszcze roślinne (oleje: słonecznikowy, sojowy, oliwa z oliwek) i to właśnie one powinny być najczęściej używane przez nas w kuchni – tyle tylko, że w dwóch porcjach dziennie.

Należy oczywiście pamiętać, że omawiana piramida żywieniowa jest najbardziej klasycznym przykładem żywienia, który nie uwzględnia zaleceń żywieniowych dla osób z nadwagą, stosujących diety odchudzające, przeznaczone dla cukrzyków, także osób z nietolerancjami pokarmowymi, wśród grup ze szczególnymi potrzebami żywieniowymi jak kobiety ciężarne, dzieci, sportowcy czy wegetarianie. W przypadku  wymienionych diet wygląd piramidy powinien ulec zmianie.

Czy wózek pełen zakupów w markecie zmienił swoją dotychczasową zawartość? A może nie musiał? Co z produktami, których w piramidzie nie znaleźliśmy, a które jednak w naszym jadłospisie występują? Niech i to pytanie pozostanie bez odpowiedzi, którą przecież wszyscy znamy. Półki ze słodyczami, piwem itd. leżą bardzo wysoko i są niewidoczne, aby nie można było po nie zbyt często sięgać, niestety w marketach te same półki są bardzo blisko, pod ręką, ale czy to koniecznie musi oznaczać zakupy z nich? Przecież cała piramida żywieniowa zakupów jest już skompletowana w koszyku, pędźmy zatem do kasy, zakupy i tak znów będą kosztować więcej niż planowaliśmy.

Tabela 1  
Podział produktów spożywczych na grupy z uwzględnieniem wielkości porcji

Piętro
piramidy
Grupa produktów
spożywczych
Liczba porcji 
w całodziennej diecie
Przykładowe ilości odpowiadające jednej porcji
I Produkty zbożowe 5-6 1 mała bułka
1 kromka chleba
2-3 ziemniaki średniej wielkości
6 łyżek gotowanej kaszy lub makaronu
1 szklanki musli
II Warzywa i owoce 3-5 1/4 główki sałaty
3 łyżki gotowanej marchwi
1 pomidor średniej wielkości
10 szt. truskawek średniej wielkości
20 szt. wiśni lub czereśni
1 szklanka soku owocowego
III Mleko i przetwory 3-4 1 opakowanie (150g kefiru, jogurtu)
50g twarogu
2 plastry sera podpuszczkowego
IV Mięso i przetwory 1-2 70g wołowiny
90g udka z kurczaka 
ryby i przetwory 2-3razy w tygodniu
V Tłuszcze (z przewagą tłuszczów roślinnych) 2 1 łyżka stołowa oleju
1 łyżka stołowa masła lub margaryny

 

Na podstawie:

  1. Gawęcki J. (red.), Hryniewiecki L. (red.): Żywienie Człowieka. Podstawy nauki o żywieniu. PWN, W-wa 1998.
  2. Podstawy prawidłowego żywienia człowieka. Ś. Ziemlański, Instytut Danone, W-wa 1998.

POWIĄZANE

Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zaprasza dzieci rolników w wieku 6-14 ...

– W Polsce zmiany klimatu są już widoczne gołym okiem – mówi Marcin Popkiewicz, ...

30 czerwca 2020 roku kolegium elektorów wybrało 22. rektora Szkoły Głównej Gospo...


Komentarze

Bądź na bieżąco

Zapisz się do newslettera

Każdego dnia najnowsze artykuły, ostatnie ogłoszenia, najświeższe komentarze, ostatnie posty z forum

Najpopularniejsze tematy

gospodarkapracaprzetargi
Nowy PPR (stopka)
Jestesmy w spolecznosciach:
Zgłoś uwagę